J A R

Yazarın ilk okuduğum kitabı Haw, doksanlı yılların güneydoğusunu yazgısı bozuk duygusal bir köpeğin etrafından kara mizahla anlatmakta, dönemin fotoğrafını farklı bir açıdan gözler önüne sermektedir. Şekil itibariyle sıra dışı bir fabl olsa da, konusu klasik olduğu için pek ilgimi çekmemişti aslında. Fakat, romanın konusu ve kurgusu bir yana, yazarın kaçırmış olduğum şairane dilini ve anlatım gücünü itiraf etmek zorundayım.

Kemal Varol, Jar romanında da, aynı Haw'da olduğu gibi doğduğu kasabayı kitabına taşımış. Makam Dağı'nın eteğinde anason kokularının alabildiğince yayıldığı Arkanya, yani Diyarbakır'ın Ergani ilçesi. Hayatta bir çok şeyi ıskalamış, başka bir memlekete gitmeyi hayal bile edemeyen, sürekli kaybetmiş, devletle savaşmak için sırasını bekleyen, kin ve nefret duygularıyla beslenen bir dolu insanı hüzün ve kederle konuk etmiş Arkanya.

Yıl 1983. Cunta geleli 3 yıl olmuş ve haliyle de sıkıyönetim biraz gevşemiş Arkanya'da. İnsanlar rahat rahat olmasa da, kendi aralarında kürtçe konuşabiliyor, karşılıklı iki meyhane olan Duble ve Kazablanka'da rakılarını yudumlayabiliyor, akşam namazı sonrası caddelerinden volta atabiliyorlar.

Kitabı okuduktan sonra isminin nereden geldiğini bilmek için kürtçe bilmeye de gerek yok açıkçası. Eserde, Hayri Abi ve kardeşinin, İçli Halil ve Rahatsız Kamil'in aralarındaki öfke kin duygusu ustaca kaleme alınmış ve şairane bir ruhla ilmik ilmik işlenmiş. O yüzden bu karakterler birbirine ha girdi ha  girecek diye okuyucu her an tetikte bekliyor.

Son sayfasına son cümlesine kadar öfkeli kindar karakterlerin ruhsal durumlarını ve çevresel etkilerini gözler önüne seren bir eser olmuş Jar.

Alıntılar

- Yılların büyük bir rakı şişesi kadar çabuk tükendiğine kendi de inanamadı bir an. Kalbinin tam üzerine bir kederin yerleştiğini, nefes alıp vermekte zorlandığını hissetti. Velakin sıkıntı çekmek bir tek zenginlere mahsustu. Onun koşuşturması gereken işleri, ağırlaması gereken misafirleri, ellerine bir kaç kuruş sıkıştırması gereken çalışanları vardı.

- Şarkılar kendi nağmesini değil, herkesin içindeki eski bir yaranın hikayesini dile dökerdi. Bunu bilen Sami, çaldığı kırık ezgi için herhangi bir söze ihtiyaç duymuyor, herkesin o ezgilerle istediği gibi kederlenmesine izin veriyordu sanki.

- Gerçek denilen şey, biraz olsun yalana selam vermeliymiş onun nazarına göre. Zaten aslına bakılırsa bir hikayenin kendi başına doğruluk payı olmazmış hiç. Ama bütün hikayeler birbirini tamamlar tamamlamaz, gerçeğin kendisi şıp diye çıkarmış orta yere.

- Bazı insanların yarasını ancak bir yalan iyileştirirdi. Dillerinin üzerine aldıkları her yalanı ağızlarında çevire çevire ona yeni bir tat katar, o kelimelere yeni bir ruh kazandırır, ağzında çok uzun zaman gevelediği o yalan kokan kelimeleri yere tükürdüğünde, artık yalan olmaktan çıkar, bambaşka bir terkip olurdu o sözler. Elektro Cemil'de böyle biriydi işte. İyi bir insandı aslında. Tek kusuru yalanlarıydı ve o kusur onun imzasıydı artık.

- Eğer iştigal ettiği mesleğin bir sırrı yoksa esnaf adamın ilk işi kendisine has bir davranış, kendisini diğerlerinden ayırt edebilecek bir tavır geliştirmek olmalıymış. Görür görmez onu belli edecek, akılda kalmasını sağlayacak bir işaret lazımmış ona. Çok kişi bunu anlamadan batıp gidermiş de işlerinin neden rast gitmediğini sorgulamazmış.

- İnsanın derdi, kalbinden önce insanın saçlarına vururmuş. Yürüyüp gittiği köy yollarında bir gecede saçları beyazlayan nice dert sahibini dinlemiş İçli Halil. Erkekler için iş kolaymış. Uzar uzamaz saçlarını kesermiş erkekler. Kadınlarsa saçlarıyla beraber dertlerini de uzatırlarmış. Babaları o saçları çekip onları döverken de, anneleri sarı taraklarla onları tararken de, bir erkeğin kocaman elleri onları okşarken de nerede kırıldıklarını, hangi ellerle yıprandıklarını, hangi aşkla beyazladıklarını asla unutmazmış kadınların saçları.

- Her erkeğin bir kadından beklediği bir cümle varmış. Kimi bir ömrü heder edermiş o cümle uğruna.

- Sonbahar gelmiş. Dalları gökyüzüne doğru dua eden bir el gibi açılan ağaç, bütün yapraklarını birer birer dökmüş. Ağaç nazlı nazlı sallanırken zaman da aynı hızla sallamış. Zaten zaman denilen şey bir masalın farklı biçimlerde tekrar etmesinden başka neymiş ki. İki insan bir masalın iki ucundan tutup zamanı çekiştirirmiş boyuna. Kendilerinde kalan parçaya da hatıra dermiş.

- Ustasından ileride, çırağından gerideymiş İçli Halil. Biliyormuş: Kadınlar, erkekler gibi değilmiş. Bakmanın bin halini bilirmiş onlar. Bir alfabenin içindeki geveze mi geveze sesli harfleri değil, bakmanın içindeki sessiz işaretleri kullanırmış kadınlar.

- Bir erkek için en zor şeylerden biri, bir kadına iyi gelmediğini bilmekmiş galiba.

- Bir büyük rakıyı yarılamıştık, Allah'ın sevgili kulu bir mümin değildik ama bizde insandık sonuçta.

- Karışanı az olan her iş ballı kaymaktı sonuçta. Hele, işi bitip mızıkasını da çalabilmiş, bir tek rakısını da yuvarlayabilmişse, Sami'den mutlusu yoktu.

- Dünyanın, bir Meslevi elbisesine tutunup edebiyle kendi etrafında döndüğü, herkesin bir başkasının sözüne itimat ettiği, cümle alemin kapısını açık bırakıp uyuduğu gecelerin geride kaldığı zamanlarmış.